TEMA Vakfı'nın hazırladığı "Yavaş Ölüm: Afşin-Elbistan'da Kömürün Gölgesinde Yaşam" belgeseli, Kahramanmaraş'taki Afşin-Elbistan Ovası'nda yaklaşık yarım asırdır süren kömür madenciliği ve termik santral faaliyetlerinin yarattığı çevresel ve sosyal tahribati belgeledi. Vakfın genel merkezindeki özel gösterimde izlenen yapım, bölgedeki susuzlaştırma çalışmalarının dere ve pınarları, tarımı ve hayvancılığı nasıl etkilediğini yerel halkın tanıklıklarıyla aktardı.
Geçmişte pancar, fasulye, çeltik ve pamuk yetiştirilen ovada bugün maden ve döküm sahalarının genişlediği, kömüre ulaşmak için yürütülen drenaj çalışmalarının yer altı su kaynaklarını tükettiği belirtiliyor. Bir bölge sakini, 70 bin dönüm arazinin kaybedildiğini söyledi. Santral bacalarından yayılan külün otlakları kaplaması nedeniyle hayvanların hasta olduğu, Çoğulhan'daki tahribatın ardından Elbistan'dan en az 50 bin kişinin göç ettiği, santrallara yakın bazı mahallelerin tamamen boşaldığı vurgulanıyor.
Kömür madenciliğinde iş kazası bilançosu
Belgeselde, TEMA'nın paylaştığı SGK verilerine göre Türkiye'de 2007-2025 yıllarında kömür ve linyit madenciliğindeki iş kazalarında 826 işçinin yaşamını yitirdiği kaydedildi. Bu dönemde yılda ortalama 43,5 madencinin hayatını kaybettiği, kayı dışı çalışanların ise bu bilançoya dahil olmadığı belirtildi.
TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, kömürün görünen yüzünün kullanılan enerji, görünmeyen bedelinin ise doğa ve yaşam üzerindeki tahribat olduğunu ifade etti. Gösterimde konuşan akademisyen Aslı Odman da yurt kavramını su, toprak ve ağaç üzerinden tanımlayarak madenciliğin çevresel boyutuna dikkat çekti.
Afşin-Elbistan örneği, linyit sahalarında drenaj ve yüzey üstü madenciliğinin tarım arazileri, su kaynakları ve yeraltı su rejimi üzerindeki uzun dönemli etkilerinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda sosyoekonomik ve iş güvenliği boyutuyla da ele alınması gerektiğini gösteriyor.